UTRECHT - Toen Zuilen in 1954 onderdeel werd van Utrecht, verdween de eigen vrijwillige brandweer niet. Decennialang kende de stad daardoor een bijzondere situatie: naast de Utrechtse beroepsbrandweer bleef de Vrijwillige Brandweer Zuilen actief. De nieuwe tentoonstelling Semper Parati – 90 jaar Vrijwillige Brandweer Zuilen in het Museum van Zuilen vertelt vanaf 12 september het verhaal van dit bijzondere korps en vooral van de mensen die al generaties lang klaarstaan wanneer hun hulp nodig is.

De geschiedenis van de brandweer in Zuilen gaat verder terug dan de oprichting van de vrijwillige brandweer in 1936. Al in de negentiende eeuw kende Zuilen een vorm van brandweer waarbij mannen uit de gemeente verplicht konden worden om bij brand te helpen blussen. Op 1 januari 1936 werd de Vrijwillige Brandweer Zuilen officieel opgericht. Na de annexatie van Zuilen door Utrecht in 1954 bleef het korps bestaan naast de Utrechtse beroepsbrandweer. Pas met de komst van de Veiligheidsregio Utrecht in 2010 kwam aan die bijzondere situatie een einde.

Altijd paraat

Semper Parati betekent ‘altijd paraat’. In de afgelopen negentig jaar veranderde er veel. Brandweerwagens werden moderner, uniformen en materieel veranderden en ook de manier waarop vrijwilligers werden opgeroepen ging met zijn tijd mee. Wat bleef, waren mensen uit de gemeenschap die klaarstonden wanneer hun hulp nodig was.

De helm vormt een van de rode draden door de tentoonstelling. Generaties brandweerlieden droegen verschillende modellen, maar de betekenis ervan bleef herkenbaar. Onder die helm werd gewerkt en samengewerkt, maar werd na ingrijpende gebeurtenissen ook gelachen en gehuild. Zo vertelt de tentoonstelling niet alleen de geschiedenis van een brandweerkorps, maar ook het verhaal van de mensen erachter.

Brandweer tussen de fabrieken

De geschiedenis van de brandweer laat tegelijkertijd zien hoe Zuilen en Utrecht in de afgelopen eeuw veranderden. Zo waren veel vrijwillige brandweerlieden werkzaam bij de grote fabrieken van Demka en Werkspoor. Wanneer overdag een brandalarm binnenkwam, kon de brandweerwagen leeg naar de fabriekspoorten rijden, daar de brandweerlieden ophalen en vervolgens doorrijden naar de brand. Demka en Werkspoor hadden daarnaast hun eigen bedrijfsbrandweer voor hun fabrieksterreinen.

Ook de Tweede Wereldoorlog, de annexatie van Zuilen en de veranderingen binnen de brandweer komen aan bod. Historische foto's, documenten, helmen, oude handspuiten, penningen, modellen en andere bijzondere voorwerpen brengen de verhalen tot leven. Bijvoorbeeld stukken uit de geschiedenis van de Demka-bedrijfsbrandweer en een bijl die op een van de na de Tweede Wereldoorlog aangeschafte Willys Jeeps van de brandweer heeft gezeten.

Van generatie op generatie

De tentoonstelling kijkt niet alleen terug. De vrijwillige brandweer is altijd sterk afhankelijk geweest van nieuwe generaties die het werk voortzetten. Die verbinding tussen verleden en toekomst komt ook tot uitdrukking bij de officiële opening: Semper Parati wordt op vrijdag 11 september geopend door een oud-brandweerman en een lid van de jeugdbrandweer.

De tentoonstelling is gezamenlijk samengesteld door het Museum van Zuilen en de Vereniging Vrijwillige Brandweer Zuilen. De vereniging stelde hiervoor ook historische voorwerpen uit haar collectie in bruikleen beschikbaar.

Semper Parati – 90 jaar Vrijwillige Brandweer Zuilen is vanaf zaterdag 12 september te bezoeken in het Museum van Zuilen en is in ieder geval tot en met eind maart 2027 te zien. Het museum is geopend van woensdag tot en met zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur. De toegang is gratis; een vrijwillige bijdrage wordt gewaardeerd.

Museum van Zuilen

Schaverijstraat 13, Utrecht